2017 November 19 - يکشنبه 28 آبان 1396

علامه مصباح از کسب درجه اجتهاد در سن 25سالگی تا حضور در جلسه محرمانه عرفان علامه طباطبایی/ تا کنون صد و هفتاد جلد کتاب از آیت الله مصباح به چاپ رسیده/ کسی که آیت الله مصباح را امر به تشکیل جلسات اخلاق و ورود به مسائل سیاسی کرد مرحوم آیت الله بهجت بود
کد خبر: ٦٧٥٦٨ تاریخ انتشار: ١٦ شهریور ١٣٩٤ - ١٠:٤٠
صفحه نخست » تیتر یک
گفتگوی خواندنی فزرند علامه مصباح با صابرنیوز
علامه مصباح از کسب درجه اجتهاد در سن 25سالگی تا حضور در جلسه محرمانه عرفان علامه طباطبایی/ تا کنون صد و هفتاد جلد کتاب از آیت الله مصباح به چاپ رسیده/ کسی که آیت الله مصباح را امر به تشکیل جلسات اخلاق و ورود به مسائل سیاسی کرد مرحوم آیت الله بهجت بود

آیت الله مصباح زمانی که جوانتر بودند در روز حدود سیزده ساعت درس می خواندند.

گروه سیاسی صابرنیوز: حجت الاسلام و المسلمین مجتبی مصباح پسر دوم آیت الله محمدتقی مصباح متولد سال 1347 در قم است  و بعد از اخذ دکترای فلسفه مشغول تحقیق و پژوهش و تدریس در حوزه علوم فلسفی می‌باشد. صابرنیوز به سراغ ایشان رفت تا پیرامون زندگی و سیره علامه مصباح صحبتی کند، اما ناگفته‌هایی از زندگی علامه مصباح شنیدیم که در هیچ کتاب و مصاحبه‌ای پیدا نمی‌شد. صابرنیوز در ادامه شما را به مطالعه بخش اول این مصاحبه خواندنی دعوت می‌کند:


صابرنیوز: ما الان برای مصاحبه در موسسه امام خمینی(ره)خدمت شما رسیدیم؛ مؤسسه‌ای که به برکت وجود آیت الله مصباح بوجود آمده، فردی که مقام معظم رهبری درباره ایشان فرموده‌اند که خلأ کسانی همچون شهید مطهری و علامه طباطبایی را پر کرده‌اند و بصیر به معنای واقعی کلمه هستند. آقازاده چنین شخصیتی بودن چه حال و هوا و چه مزایایی دارد؟


بسم الله الرحمن الرحیم. شاید دو نوع احساس متفاوت دارد؛ از طرفی احساس افتخار، بخاطر انتساب به کسی که خدمات بزرگی برای اسلام انجام داده و هرگونه انتسابی از این جهت باعث افتخار است، همانطور که انتساب به اسلام و ائمه احساس افتخار دارد، و از طرف دیگر، احساس مسئولیت برای انسان می‌آورد و انسان ترس این را دارد که نتواند آن نقشی که این جایگاه اقتضا می‌کند را درست ایفا کند. در روایات داریم امام معصوم(ع) به شیعیان و یارانشان می‌فرمایند کار خوب از همه خوب است و از شما خوبتر، و کار بد از همه بد است و از شما بدتر. هرچه انتساب‌ها نسبت به بزرگان و علمای دین قوی‌تر باشد، مسئولیت بیشتر می‌شود و ترس از انجام دادن اقتضای این جایگاه بیشتر می‌شود.امیدوارم خدای متعال مارا در قبال سوء استفاده از این جایگاه حفظ کند.

 

صابرنیوز: تا به حال موقعیتی پیش آمده که به واسطه انتساب شما به آیت الله مصباح به شما مسئولیت خاصی پیشنهاد شود؟

پیشنهاداتی بوده، اما شاید به این دلیل باشدکه بعضی‌ها تصور کرده‌اند همانطور که حاج آقا جایگاه علمی و اخلاقی ویژه‌ای دارند، ما هم بخاطر انتساب به ایشان مطلبی متفاوت با دیگران داشته باشیم، اما این از باب حسن ظن دیگران است و ربطی به واقعیت ندارد.


صابرنیوز: چه شد که هردو پسر آیت الله مصباح ـ شما  و برادرتان علی آقا ـ به کسوت روحانیت درآمدید؟ آیا اجبار پدرتان بود؟

خیر، ایشان تصمیم گیری را به عهده خود ما گذاشته بودند. در انتخاب، عوامل مختلفی دخیل است؛ یکسری عوامل درونی و یکسری بیرونی. من از لحاظ شخصی خیلی تمایل به این مسیر داشتم، حتی بعداز اینکه سیکل را گرفتم می‌خواستم به حوزه بیایم، اما سفارش حاج آقا این بود که بعد از اتمام دوره دبیرستان وارد حوزه شوم.

عوامل بیرونی هم معمولا به خواسته‌های انسان جهت می‌دهد. یکی از عوامل قوی بیرونی این بود که یک الگوی موفقی را در کسوت روحانیت ـ که پدرمان باشد ـ پیش خودمان داشتیم. البته اوایل که کوچک بودیم فکر می کردیم همه روحانیون همینطور می شوند، اما  بعدا فهمیدم ریاضت‌ها و زحمت‌های ویژه‌ای می‌خواهد که ممکن است خیلی‌ها به آن درجه نرسند. به هرحال به آرزوی اینکه در این مسیر قدم برداریم وارد شدیم.


صابرنیوز: الان که در موسسه امام خمینی مشغول تحصیل هستید، با پارتی بازی وارد شدید یا به طریق عادی؟

نخیر، ما با امتحان ورودی وارد شدیم اتفاقا امتحان سفت و سختی هم از من گرفتند.


صابرنیوز: از چه سالی وارد موسسه امام شدید و الان در موسسه در چه رشته ای مشغول هستید؟

در رشته فلسفه؛ مقطع دکترا تمام شده است و به تحقیق و پژوهش و انجام کارهایی که از دستم بربیاید مشغول هستم.


صابرنیوز: رفتار و مراودات حاج آقای مصباح در کودکی با شما به چه شکل بوده و الان چگونه است؟


حاج آقا رابطه عاطفی زیادی با فرزندان دارند و همچنان هم ادامه دارد. بطور کلی روحیه عاطفی حاج آقا خیلی زیاد است، مخصوصا وقتی آن را با دیگران مقایسه می‌کنم.

 

صابرنیوز: وقت گذاشتنشان برای شما چطور بود؟

حاج آقا انس عجیبی با خانواده دارند و هیچوقت بچه‌ها را حتی بین کارهای شخصی و علمیشان رد نمی‌کردند. شاید برای شما جالب باشد بگویم که من هیچوقت یادم نمیاید در مکان خاصی جدا از همه مشغول کارهای شخصیشان شده باشند، حتی مطالعاتشان را هم در کنار بقیه اعضای خانواده انجام می‌دهند و همین الان هم میز کار و مطالعه ایشان در قسمت هال خانه یعنی جایی ست که هر کسی وارد می‌شود با ایشان مواجه می‌شود و ایشان حتی اگر در حال مطالعه باشند در زمانی که فردی وارد خانه می‌شود بدون هیچ گونه منعی مورد استقبال حاج آقا قرار می گیرد. البته خود اعضای خانواده مراعات ایشان را می‌کنند، اما من به یاد ندارم که ایشان هیچوقت گفته باشند که مثلا الان از این مکان بروید بیرون تا من مطالعه کنم.


صابرنیوز: هر انسانی ممکن است عصبانی شود، حاج آقای مصباح در فضای خانواده موقع عصبانیت چه برخوردی می‌کنند؟از چه مواردی بیشتر عصبانی می‌شوند؟


من الان مورد خاصی از عصبانیت ایشان به خاطرم نیست. حاج آقا در بعضی مسائل حساسیت‌هایی دارند و طبیعی است که بخاطر آنها متاثر شوند، ولی هیچ باعث نشده که در روابط خانوادگی منعکس کنند. ممکن است حاج آقا گاهی با ما برخوردی داشته‌اند، ولی یاد ندارم که با فرزندانشان دعوا کرده باشند.


صابرنیوز: در دوران تحصیل چقدر از پدر کمک می‌گرفتید؟

سؤالات درسی که داشتیم از همان اول در هر موضوعی که بود از ایشان می پرسیدیم. الان هم همینطور است. هر سؤالی باشد هرموقع شب یا نصف شب وقت می‌گذارند و پاسخ می‌دهند. از طرف حاج آقا منعی نیست، ولی گاهی خودمان مراعات می‌کنیم که مثلا تداخلی با وقت استراحت ایشان یا مزاحمتی برای وضع جسمانیشان نداشته باشد. ولی از جهت علمی مرتب وضع مارا پیگیری می‌کنند.


صابرنیوز: بعداز ازدواج هم محفل خانوادگیتان به گرمی سابق هست؟

بله، روابطمان به شکلی ست که سعی می‌کنیم هر روز بصورت حضوری خدمتشان برسیم و اگر حضوری نشد، حتما به صورت تلفنی ارتباط داشته باشیم.


صابرنیوز: آیت الله مصباح چند نوه دارند و رابطه‌شان با آنها چطور است؟

9 نوه دارند و خیلی رابطه صمیمی و نزدیکی با نوه‌ها دارند و گاهی حتی هم‌زبان و هم‌بازی با بچه‌ها می‌شوند.


صابرنیوز: از جهت برنامه روزانه هرکدام از علما مرام خاصی دارند، در مورد آیت الله مصباح این برنامه روزانه به چه شکل است؟

طبیعی است که در دوره‌های مختلف، برنامه زندگی ایشان متناسب با شرایط متفاوت می‌شود، ولی در حال حاضر اینطور است که تقریبا یک ساعت قبل از اذان برای تهجد و عبادت بیدار می‌شوند، بعد از نماز و طلوع آفتاب استراحت کوتاهی می‌کنند و بعد از صرف صبحانه، از همان ابتدای صبح مشغول فعالیت می‌شوند. معمولا وقت ابتدای صبح مخصوص ملاقات‌ها و برنامه‌هایی است که دفترشان از قبل مشخص کرده است. ساعات دیگر روز هم از این سه حال خارج نیست که یا مشغول فعالیت علمی هستند، یا عبادت، و یا ارتباط با اعضای خانواده. حتی ساعاتی را هم که اختصاص به عبادت دارد منعی برای ورودنیست، ولی معمولا از سمت دیگران، حتی شاگردان خاصشان که با ایشان رابطه نزدیکی دارند مراعات می‌شود.


صابرنیوز: به نظرتان از بین شاگردان حاج آقا کدام یک رابطه صمیمی‌تری با ایشان دارند؟

به نظرم حاج آقای آقاتهرانی و حاج آقای بی‌ریا. می‌شود گفت که این دو نفر از جمله کسانی هستند که پیش حاج آقا بزرگ شده‌اند.


صابرنیوز: رابطه‌شان با شاگردانشان چطور بوده؟

جدای از بحث‌های علمی که در کلاس‌های درس داشتند، معمولا برای نماز مغرب و عشا پیاده می‌رفتند نماز آیت الله بهجت و در راه برگشت از گذر خان تا چهار راه غفاری که منزل ما بودخیلی از طلبه‌ها می‌آمدند از ایشان درباره مسائل علمی یا مشورت‌هایی در زمینه‌های خانوادگی سؤال می‌کردند.  گاهی اگر صحبت‌ها تمام نمی‌شد داخل کوچه می‌ایستادند تا سؤالات تمام شود، ولی گاهی طولانی‌تر می‌شد و طلبه‌ها را داخل خانه می‌آوردند تا جواب سؤالهایشان تمام شود. هیچوقت نمی‌گفتند: من کار دارم، بروید وقت دیگری بیایید.


صابرنیوز: مختصری درباره خانواده پدری آیت الله مصباح بفرمایید؟

پدر ایشان مرحوم محمد باقر گیوه‌چی یزدی بود که شغلشان جوراب‌بافی بود. خانواده پدری ما یزدی هستند و کاملا مذهبی، ولی فرد روحانی در بستگان نزدیکشان نداشتند. البته در بستگان دور فردی بود به نام "شیخ احمد آخوندی" که مقسّم مرحوم آقاسید ابوالحسن اصفهانی در نجف بودند. ایشان مشوق حاج آقا برای طلبه شدن بود.  نسبت دقیقشان اینطور بود که پسرعموی مادربزرگ مادری حاج آقا بودند. مرحوم گیوه‌چی تنها دو فرزند پسر داشتند.


صابرنیوز: درمورد تولد حاج آقا اگر جریانی هست تعریف بفرمایید
.

زمانی که مادر حاج آقا به ایشان حامله بودند خواب می بینندکه وضع حمل کردند و قرآن متولد شده.

 

 

صابرنیوز: حاج آقای مصباح اهل گردش و تفریح هم هستند؟

تا زمانی که جسم ایشان و سنشان بیشتر اقتضای مسافرت داشت به مسافرت و گردش می‌رفتند. مدتی هر روز صبح برای پیاده‌روی به بوستان علوی قم می‌رفتند، اما الان دیگر خیلی کم شده است.


صابرنیوز: شخصیتشان در دوارن کودکی چطور بوده؟ شیطون یا بچه مثبت؟


خودشان نقل می‌کردند که در کودکی اهل شیطنت بودند و از بس ایشون شیطنت می‌کردند همیشه بدنشان زخمی می‌شده، به حدی بوده که عمه‌شان می‌گفتند: آتقی تا یه جای سرش سالمه ساکت نمیشینه.


صابرنیوز: تحصیل را از کی شروع کردند؟ مکتب یا مدرسه؟

قبل از سن دبستان حدود 5 سالگی بهه مکتب رفته بودند، اما درس را در مدرسه خواندند.


صابرنیوز: از چه سالی طلبه شدند و در کدامیک از حوزه‌های علمیه درس خواندند؟

در سال 1326 ، 13 سال داشتند که وارد حوزه شدند و تا سال 1331 در همان حوزه یزد مشغول تحصیل علوم دینی بودند. آن موقع مرکزیت حوزه نجف بیش از قم بود و طلبه‌ها معمولا به حدی از علم که می‌رسیدند سعی می‌کردند برای ادامه تحصیل به نجف بروند.پدر و مادر ایشانتقریباتمام زندگیشان را در اینجا می‌فروشند برای اینکه همراه حاج آقا به نجف بروند. بعد از مدت کوتاهی که در نجف بودند،با اینکه خیلی علاقه داشتند که در نجف بمانند و اساتیدشان هم تأکید داشتند، به دلیل مشکلات مالی مجبور می‌شوند که به ایران برگردند. بعد از مراجعت از نجف، برای تحصیل به قم رفتند و پدرشان هم در تهران ساکن شدند.


صابرنیوز: چه مدت در نجف بودند؟

در نجف فقط حدود 8 ماه بودند و بعد به ایران بازگشتند و در قم درسشان را ادامه دادند.


صابرنیوز: در قم خدمت کدام یک از علما درس می‌خواندند؟


در قم، اساتید معروف درس خارجشان یکی امام خمینی(ره)در اصول بودند و بعد هم که ایشان درس فقه شروع کردند در درس فقه ایشان هم شرکت می‌کردند.استاد دیگرشان هم مرحوم آیت الله بهجت بودند که حدود 15 سال شاگرد ایشان در فقه بودند، و در بحث‌های تفسیر و فلسفه هم از درس علامه طباطبایی استفاده می‌کردند.


صابرنیوز: سیره علمی ایشان بیشتر تحت تأثیر کدام یک از علماست؟


منش علمی ایشان به گونه‌ای است که نمی‌شود آن را متاثر از یک استاد خاصی دانست؛ نوآوری‌های مخصوص به خودشان را دارند. مثلا در مباحث فلسفی با اینکه به لحاظ تقسیم‌بندی‌های مرسوم، یک فیلسوف صدرایی محسوب می‌شوند، اما حتی با استاد خودشان ـ حضرت علامه طباطبایی ـ هم اختلاف‌های علمی داشتند. اما بطور کلی با آیت الله بهجت و علامه طباطبائی بیشتر مراوده داشتند و تحت تأثیر آنها بودند.


صابرنیوز: ایشان در نگارش تفسیر المیزان هم نقش داشته‌اند؟

علامه طباطبایی هنگام نگارش تفسیر المیزان قبل از چاپ نوشته‌ها را به ایشان می‌دادند که نگاه کنند و اگر نکته‌ای هست مطرح کنند و ترجمه جلد دوم تفسیر المیزان هم بطور کامل نوشته ایشان است.


صابرنیوز: حضرت آیت الله مصباح در چند سالگی قدرت اجتهاد پیدا کردند؟

ایشان در بیست و پنج سالگی به سفارش اساتیدشان دیگر تقلید نکردند و در سن بیست و پنج سالگی به قدرت اجتهاد رسیدند.


صابرنیوز:  در مجموع چند کتاب از ایشان منتشر شده است؟

بیش از 100 جلد اثر از ایشان منتشر شده است که سه دسته می‌شود: بعضی به قلم خودشان است، بعضی تدریس‌هایشان است که پیاده شده، بعضی هم سخنرانی‌های ایشان است که تنظیم شده است. چند کتاب هست که به قلم خودشان است، از جمله: "خودشناسی برای خودسازی"، "آموزش فلسفه"  و "آموزش عقاید".


صابرنیوز: تدریس ایشان در مدرسه علمیه حقانی همراه شهید بهشتی، شهید قدوسی  به چه شکلی بوده است؟

جریان تدریس ایشان هم جریان خاصی دارد. در آن زمان مدرسه حقانی قم برنامه درسی متمایزی از برنامه‌های مرسوم حوزه داشت و این برنامه هم بر این اساس تنظیم شده بود که طلبه‌ها علاوه بر بحث‌های رایج فقه و اصول، با بعضی از مسائل دیگر که مورد نیازشان است آشنا شوند، مثل تفسیر، فلسفه، مباحث اخلاقی و ... برای این منظور مجبور بودند تولید محتوا کنند. مثلا "فلسفتنای شهید صدر" را حاج آقای مصباح اولین بار در قم در مدرسه حقانی تدریس کردندو بدایه و نهایه را تازه علامه طباطبائی شروع به نوشتن کرده بودند و بصورت کتاب چاپ نشده بود، بلکه هر مقدار که می‌نوشتند روزانه کپی می‌کردند و آیت الله جوادی آنرا تدریس می‌کردند.


صابرنیوز: روحیات علمی ایشان در دوران جوانی به چه شکلی بود؟

ایشان زمانی که جوانتر بودند در روز حدود سیزده ساعت درس می‌خواندند و با تأسیس دفتر همکاری حوزه و دانشگاه در اوایل پیروزی انقلاب اسلامی، در شبانه روز حدود 16 ساعت کار می‌کردند.

 

خودشان تعریف می کردند "همان اوایل تحصیل در قم اینطور بود که چون همه جای شهر آب نبود 2 ساعت قبل از اذان صبح با یکی از دوستان طلبه‌ام قرار داشتیم برویم آب بیاوریم. در مسیر، مباحثه‌ی درسی که می‌خواستیم در همان روز بخوانیم را انجام می‌دادیم، یعنی در واقع پیش مباحثه بود. بعد که سرکلاس می‌رفتیم مقایسه می‌کردیم که ببینیم مطلب جدیدی نسبت به مباحثه، در کلاس ارائه می شود یا خیر."


سؤال: تدریس را از کی شروع کردند؟

حاج آقا تدریس را از سال دوم طلبگی شروع کردند، اما تدریس رسمی را از مدرسه حقانی.


صابرنیوز: دروس دانشگاهی هم تحصیل کرده‌اند؟

بله، ایشان دروس دانشگاهی را قبل از انقلاب در نزد کسانی که بعضی از آنها بعد از انقلاب وزیر شدند فراگرفتند و همچنین در همان اوایل طلبگی در یزد آقایی بود به نام "محققی رشتی" که بعدا نماینده آیت الله بروجردی در آلمان شد که نزد ایشان هم مقداری از دروس دانشگاهی را فرا گرفتند. در آن دوران آیت الله مصباح از ایشان فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی و زبان فرانسه را در حد خوبی فراگرفتند.


صابرنیوز: در مباحث سلوکی و اخلاقی و عرفانی ارتباطاتی که ایشان با علامه طباطبایی داشتند به چه شکلی بوده است؟

ایشان با مرحوم علامه طباطبایی مراوده زیادی داشتند که شروعش با مباحث تفسیری بود. بعدها جذب شخصیت اخلاقی و عرفانی ایشان هم شدند، علامه طباطبایی یک جلسه اخلاقی عرفانی هم داشتند که به صورت کاملا خصوصی برگزار می‌شد و از جمله در آن جلسات، مرحوم علامه رساله منسوب به بحرالعلوم را شرح می‌دادند. از جمله کسانی که در آن جلسه شرکت می کردند، بجز حاج آقا، مرحوم آیت الله خوشوقت، مرحوم آیت الله سعادت پرور و اخوی ایشان، آقای سید ابراهیم خسروشاهی، آقای عبدالمجید رشیدپور و اواخر هم شهید قدوسی بودند.


صابرنیوز: رابطه و ارادت ایشان به آیت الله بهجت چطور بوده است؟

مرحوم آقای بهجت به بعضی از شاگردانشان خیلی عنایت داشتند و حاج آقا هم جزء شاگردانی بودند که رابطه خیلی صمیمی‌ای با ایشان داشتند. حاج آقا در چندین سالی که برای درس خدمت ایشان می‌رسیدند معمولاسعی می‌کردند قبل از شروع درس به محضر ایشان برسند تا از نکات اخلاقی که می‌فرمودند استفاده کنند.


قبل از انقلاب مرحوم شیخ محمد تقی اسلامی ـ که مهدیه‌ای در قم تأسیس کرده بودند ـ و جمعی از بازاریان قم خدمت آیت الله بهجت می‌رسند و از ایشان دعوت می‌کنند که تشریف بیاورند و جلسه اخلاق داشته باشند و جلساتی تشکیل شود که مباحث اخلاقی و معرفتی برای بازاریان مطرح شود. آیت الله بهجت خودشان نمی‌توانستند بروند، اما وقتی بازاریان درخواست معرفی جایگزینی به جای ایشان را داشتند، آیت الله بهجت، آیت الله مصباح را به عنوان استاد اخلاق و جایگزین خودشان برای برگزاری آن جلسه معرفی می‌کنند.


در مسائل سیاسی هم حاج آقا می‌فرمودند "مشوّق اولیه ما برای ورود به مباحث سیاسی آیت الله بهجت بودند" بُعدی که متاسفانه در شخصیت آیت الله بهجت مورد غفلت واقع شده، و بعضی‌ها فکر می‌کنند ایشان ضد سیاست بودند. نه، اتفاقا مواضع ایشان بود که حاج آقا را تشویق به حضور در این عرصه کرد.


صابرنیوز: درباره عبادات و مناجات و روحیات اخلاقی ایشان توضیح بیشتری بفرمایید.

حال عبادت ایشان یکی از مسائلی است که ما همیشه به آن غبطه می‌خوریم. در همین نمازهای یومیه  و نوافل یا عبادات خاصی که معمولا روزهای جمعه انجام می‌دهند یا تشرفشان به حرم اهلبیت(ع) وقتی نگاه می‌کنیم می‌فهمیم که با بقیه متفاوت است.

آن موقع که از نظر جسمی بیشتر می‌توانستند بایستند، حدود یک ساعت ثابت مقابل ضریح می‌ایستادند. ما که جوان بودیم خسته می‌شدیم، گاهی چندبار می‌رفتیم و می‌آمدیم تا زیارت ایشان تمام شود. به دلیل ضعف جسمانی،کمتر مسافرت می‌کنند، اما گاهی ماهی یکبار یا کمتر و بیشتربه مشهد مشرف می‌شوند. می‌توان به جرأت گفت شخصیت اخلاقی ایشان هم خیلی مغفول واقع شده است.

 

*پایان بخش اول مصاحبه حجت الاسلام و المسلمین مجتبی مصباح یزدی

 

گفتگو از اسماعیل پورهواشمی





Share
* نام:
ایمیل:
* نظر:

پربازدیدترین ها
پربحث ترین ها
آخرین مطالب


صفحه اصلی | تماس با ما | آرشیو | جستجو | پیوندها | لیست نظرات | درباره ما | نظرسنجی | RSS | ایمیل | نسخه موبایل
طراحی و تولید: مؤسسه احرار اندیشه